Dogmat Niewidzialnej Ręki Rynku

Dogmat niewidzialnej ręki rynku to przekonanie, że swobodna gra interesów prywatnych zawsze i samoczynnie prowadzi do wyniku najlepszego dla ogółu, a każda ingerencja w ten mechanizm pogarsza sytuację. Metafora pochodzi od Adama Smitha, lecz jej dogmatyczna wersja ma niewiele wspólnego z tym, co Smith rzeczywiście napisał.

W skrócie

• Źródło: Adam Smith użył wyrażenia trzykrotnie w całym dorobku, zawsze w kontekście ograniczonym.
• Formalizacja: pierwsze twierdzenie ekonomii dobrobytu — równowaga konkurencyjna jest efektywna w sensie Pareta.
• Warunki: pełna informacja, brak efektów zewnętrznych, brak siły rynkowej, kompletność rynków.
• Zawodności rynku: monopol, dobra publiczne, asymetria informacji, koszty zewnętrzne.
• Objaw dogmatyczności: pomijanie warunków twierdzenia przy powoływaniu się na jego wniosek.

Co napisał Smith

W Bogactwie narodów metafora dotyczy konkretnego przypadku: kupca, który wolałby inwestować w kraju niż za granicą i tym samym, nie zamierzając tego, wspiera gospodarkę krajową. Smith w tym samym dziele opisuje zmowy przedsiębiorców przeciw konsumentom, uzasadnia potrzebę regulacji bankowości oraz finansowania ze środków publicznych szkolnictwa, dróg i wymiaru sprawiedliwości. Autor Teoriinauk. uczuć moralnych zakładał ponadto ramę moralną i prawną, w której rynek działa. Dogmatyczne odczytanie usuwa całe to otoczenie i zostawia samą metaforę.

Twierdzenie i jego założenia

Ścisła wersja tezy istnieje w ekonomii jako pierwsze twierdzenie ekonomii dobrobytu, dowiedzione w ramach modelu Arrowa–Debreu. Mówi ono, że równowaga rynku doskonale konkurencyjnego jest efektywna w sensie Pareta. Twierdzenie to jest prawdziwe — pod warunkami, które w gospodarce rzadko bywają spełnione łącznie:

Efektywność to nie sprawiedliwość

Nawet spełnienie wszystkich założeń daje wynik efektywny, czyli taki, w którym nie da się poprawić sytuacji jednego bez pogorszenia innego. Efektywność w sensie Pareta jest zgodna z niemal dowolnym rozkładem dochodu, także skrajnie nierównym. Wniosek „rynek daje wynik optymalny” jest więc dwuznaczny: optymalny pod względem alokacji, nie pod względem podziału. Drugie twierdzenie ekonomii dobrobytu mówi wprost, że wybór rozkładu wymaga decyzji spoza rynku.

Wersja odwrotna też bywa dogmatem

Symetryczną formą dogmatyzmu jest założenie, że każdą zawodność rynku usuwa interwencja publiczna. Teorianauk. wyboru publicznego wskazuje na zawodności państwa: pogoń za rentą, przechwycenie regulatora, deficyt informacji po stronie administracji. Rzetelna analiza wymaga porównania dwóch niedoskonałych rozwiązań w konkretnej dziedzinie, a nie porównania rzeczywistej instytucji z wyidealizowanym modelem.

Jak rozpoznać dogmatyczne użycie

Sformułowanie krytyczne brzmi: „na tym rynku, przy tym poziomie konkurencji i tej informacji, mechanizm cenowy działa lepiej niż alternatywa”. Sformułowanie dogmatyczne brzmi: „rynek zawsze wie lepiej”. Pierwsze zdanie jest hipoteząnauk.; drugie jest deklaracją wiaryteol., do której dane nie mają dostępu.