Wydanie krytyczne · hasło źródłowe
dogmat
rzecz. m. · gr. δόγμα · sześć znaczeń
- Zakres
- religia · filozofia · prawo · nauka · ideologia · kultura
- Metryka
- Status twierdzenia · data i dokument orzeczenia · rozgraniczenia pojęć · odsyłacze
- Kryterium
- Pojęcie wprost nazywane dogmatem albo teza traktowana w danej dziedzinie jako nienaruszalny punkt wyjścia
- 1teol.Religia284 hasłaPrawda objawiona przez Boga i ogłoszona przez Kościół jako wiążąca w wierze. Jej odrzucenie stanowi herezję.
- 2filoz.Filozofia51 hasełTeza przyjmowana bez dowodu jako punkt wyjścia rozumowania. W systemie filozoficznym pełni rolę zasady niepodważalnej w jego obrębie.
- 3praw.Prawo35 hasełNorma prawna o charakterze podstawowym, niepodlegająca dowolnej interpretacji. W prawie kanonicznym pokrywa się z religijnym sensem dogmatu.
- 4nauk.Nauka93 hasłaZałożenie przyjmowane w obrębie dyscypliny jako nienaruszalne, zanim zostanie obalone. Paradygmat, którego kwestionowanie bywa traktowane jako herezja naukowa.
- 5polit.Ideologia24 hasłaTeza ideologiczna narzucona jako obowiązująca w ruchu czy systemie politycznym. Jej zakwestionowanie grozi wykluczeniem ze wspólnoty.
- 6pot.Kultura25 hasełPowszechnie wyznawane przekonanie przyjmowane bezkrytycznie, bez argumentów. W mowie potocznej pejoratywne określenie sztywnego, niepodważalnego twierdzenia.
O serwisie
Dogmaty.pl to opracowanie jednego pojęcia w sześciu dziedzinach, w których bywa ono używane: w teologii, filozofii, prawie, nauce, ideologii i mowie potocznej. Każde hasło mówi, kto sformułował dane twierdzenie, kiedy i z jaką mocą wiążącą — status orzeczenia, data i dokument źródłowy stoją w metryce na marginesie, obok akapitu, którego dotyczą. Piszemy dla osoby szukającej konkretnej odpowiedzi, nie dla specjalisty, ale bez upraszczania tam, gdzie różnica między dogmatem, doktryną a opinią teologiczną naprawdę coś znaczy.
Metryka
- Zakres
- religia · filozofia · prawo · nauka · ideologia · kultura
- Kryterium
- Pojęcie wprost nazywane dogmatem albo teza traktowana w danej dziedzinie jako nienaruszalny punkt wyjścia
Najczęściej szukane
Zobacz wszystkie →Rozgraniczenia
Rozróżniacz pojęć →Cztery pojęcia bywają mylone z dogmatem, choć różni je moc wiążąca i sposób uzasadnienia. Poniższe hasła pokazują, gdzie dokładnie przebiega granica.
DoktrynaDogmat
Doktryna a dogmat to pojęcia często używane zamiennie, jednak w ścisłym ujęciu teologicznym i prawnym…
DogmatAksjomat
Dogmat a aksjomat to dwa fundamentalne rodzaje twierdzeń, które mimo wspólnej cechy, jaką jest brak…
DogmatParadygmat
Zrozumienie fundamentalnych mechanizmów kształtujących ludzką wiedzę oraz ramy instytucjonalne wymaga…
DogmatHipoteza
Relacja dogmat a hipoteza opiera się na fundamentalnej różnicy w statusie epistemicznym (dotyczącym wiedzy)…
Oś czasu orzeczeń
Przewijaj poziomo · daty według dokumentów źródłowych
325
Sobór Nicejski I
Ogłoszenie współistotności Syna z Ojcem i odrzucenie arianizmu.
381
Sobór Konstantynopolitański I
Uzupełnienie wyznania wiary o naukę o Duchu Świętym.
431
Orzeczenie efeskie
Uznanie Maryi za Bogarodzicę (Theotokos) wobec sporu z Nestoriuszem.
451
Sobór Chalcedoński
Określenie dwóch natur Chrystusa w jednej osobie, bez zmieszania i rozdzielenia.
787
Sobór Nicejski II
Rozstrzygnięcie sporu o obrazy i uprawnienie kultu ikon.
1551
Sobór Trydencki o Eucharystii
Sformułowanie nauki o przeistoczeniu wobec reformacji.
1854
Ineffabilis Deus
Ogłoszenie dogmatu o niepokalanym poczęciu Najświętszej Maryi Panny.
1870
Pastor aeternus
Określenie warunków nieomylności papieża nauczającego ex cathedra.
1950
Munificentissimus Deus
Ogłoszenie dogmatu o wniebowzięciu Najświętszej Maryi Panny.