dogmaty filozoficzne

O dziale

Pojęcie dogmatu w kontekście filozoficznym odnosi się do twierdzeń i założeń uznawanych przez dany nurt lub myśliciela za fundament myślenia, niewymagający dalszego dowodu. Filozofia od swych początków badała granicę między bezkrytycznym przyjmowaniem zasad a ich stałym podważaniem. Centralną osią tej tematyki jest spór między dogmatyzmem a sceptycyzmem, określający podstawowe podejście do poznania świata. W ramach tego obszaru rozważane są tradycje dążące do pewności, jak i metody służące podważaniu utartych przekonań, w tym kartezjańskie wątpienie metodyczne czy krytyczne stanowisko Davida Hume’a podważające możliwość pełnego uzasadnienia wiedzy.

Znaczną część refleksji nad bezkrytycznymi założeniami stanowi dorobek starożytnych i nowożytnych badaczy poznania. Należą do nich koncepcje związane z pyrronizmem i twórczością Sekstusa Empiryka, w których kluczową rolę odgrywa powstrzymanie się od wydawania sądów, czyli epoche. Narzędziami służącymi do wykazywania ograniczeń logicznego dowodzenia są między innymi tropy Agryppy oraz trylemat Münchhausena, wskazujące na problem ostatecznego uzasadnienia twierdzeń. W tradycji nowożytnej istotny wkład w demontaż powszechnych błędów poznawczych wniósł Francis Bacon poprzez koncepcję idoli – złudzeń plemienia, jaskini, rynku oraz teatru.

Zbiór ten obejmuje również krytyczne ujęcia z historii filozofii nowożytnej i współczesnej, w tym zagadnienia przebudzenia z drzemki dogmatycznej i krytycyzmu w ujęciu Immanuela Kanta, analizy Wittgensteina na temat pewności oraz dyskusje dotyczące empiryzmu, holizmu czy fundacjonalizmu i koherentyzmu. Prezentowane tu pojęcia i postacie pozwalają na prześledzenie ewolucji myśli ludzkiej w zakresie traktowania założeń początkowych oraz sposobów uzasadniania wiedzy.