Glosariusz

Pojęcie biskup (łac. episcopus , z gr. epískopos – „nadzorca”, „stróż”) odnosi się do najwyższego stopnia święceń w hierarchii wielu wyznań…

Termin biskup Rzymu (łac. Episcopus Romanus ) określa zwierzchnika diecezji rzymskiej, który w strukturze Kościoła katolickiego pełni…

Buddyzm to jeden z największych systemów religijno-filozoficznych na świecie, zapoczątkowany w VI–V wieku p.n.e. w Indiach przez Siddharthę…

Cenzura teologiczna (łac. censura theologica ) to w terminologii teologii katolickiej oraz prawa kanonicznego urzędowa ocena wartości lub…

David Hume (1711–1776) był szkockim filozofem, historykiem i ekonomistą, uznawanym za jednego z najważniejszych przedstawicieli oświecenia…

Pojęcie definicja wywodzi się z łacińskiego słowa definitio , oznaczającego ograniczenie, wyznaczenie granic lub uściślenie. Jest to…

W ujęciu teologicznym dogmat maryjny to twierdzenie wiary, które Kościół katolicki uznaje za objawione przez Boga i podaje do wierzenia…

Doktryna to spójny zbiór twierdzeń, założeń i twierdzeń, które tworzą fundament określonego systemu myślowego, religijnego, politycznego…

Doktryna chrześcijańska to spójny zbiór twierdzeń wiary, zasad moralnych oraz norm dyscyplinarnych, które stanowią fundament tożsamości…

Doktryna Kościoła (łac. doctrina – nauczanie, nauka) to w ujęciu teologicznym całokształt nauczania wiary i moralności, który Kościół…

Pojęcie doktryna oficjalna odnosi się do sformalizowanego zbioru twierdzeń, zasad oraz wytycznych, które są uznawane, nauczane i…

Doktryna szyicka (teol. aš-šī‘a ) to zbiór zasad wiary i praktyk religijnych stanowiących fundament drugiego co do wielkości nurtu w…

Dokument doktrynalny to sformalizowany tekst wydawany przez uprawnioną instytucję (teol. Magisterium Kościoła, nauk. ciało kolegialne…

Dowodzenie to wielowymiarowy proces intelektualny i formalny, mający na celu wykazanie prawdziwości danej tezy, stwierdzenie stanu…

Pojęcie dowód stanowi fundament ludzkiego poznania, systemów prawnych oraz metodologii naukowej. W najszerszym znaczeniu jest to ogół…

Współczesny system wiedzy opiera się na precyzyjnym podziale obszarów badawczych, z których każdy posiada własną metodologię, przedmiot…

Dzieło zbawienia (łac. opus salutis ) to fundamentalne pojęcie teologiczne, określające całokształt działań przypisywanych Bogu, których…

Empiryzm (filoz.) to stanowisko epistemologiczne, według którego jedynym lub głównym źródłem poznania jest doświadczenie zmysłowe. Termin…

Epistemologia (z greckiego epistēmē – wiedza, umiejętność, nauka oraz logos – słowo, nauka, badanie) to fundamentalna dyscyplina…

Eucharystia (gr. eucharistia – dziękczynienie) to centralny element kultu chrześcijańskiego, definiowany teologicznie jako sakrament Ciała…

Pojęcie filary islamu (arab. arkān al-Islām ) odnosi się do pięciu fundamentalnych obowiązków religijnych, które spoczywają na każdym…

Pojęcie filary wiary odnosi się do fundamentalnych zasad, dogmatów i praktyk, które stanowią konstrukcję nośną danego systemu religijnego…

Termin filozof (gr. philosophos – miłośnik mądrości) opisuje osobę podejmującą systematyczny wysiłek zrozumienia natury rzeczywistości…

Filozofia (z gr. phileo – miłuję, sophia – mądrość) to systematyczne badanie fundamentalnych problemów dotyczących bytu, wiedzy, wartości…

Filozofia indyjska to jeden z najstarszych i najbardziej złożonych systemów myślowych w historii cywilizacji, obejmujący ponad trzy…

Filozofia nauki to dyscyplina filozoficzna zajmująca się badaniem fundamentów, metod, założeń oraz skutków poznania naukowego. Jej celem…

Filozofia nowożytna to okres w dziejach myśli europejskiej, który tradycyjnie datuje się od przełomu XV i XVI wieku aż do schyłku wieku…

Fundament doktrynalny to zbiór fundamentalnych zasad, twierdzeń i założeń, które stanowią nienaruszalną podstawę danego systemu myślowego…

Grzech (teol. łac. peccatum ) to w znaczeniu religijnym świadome i dobrowolne naruszenie normy moralnej uznawanej za ustanowioną przez…

Hipoteza to sformułowane w sposób przypuszczający twierdzenie, które ma na celu wyjaśnienie określonego zjawiska, faktu lub zestawu danych…

W metodologii naukowej oraz logice termin hipoteza ad hoc (ochronna) odnosi się do specyficznego założenia dodawanego do istniejącej teorii…

W procesie poznawczym hipoteza naukowa stanowi fundamentalny łącznik między obserwacją a teorią. Jest to tymczasowe, robocze…

Historia Kościoła (nauk. historia ecclesiastica ) to dyscyplina badawcza zajmująca się powstaniem, rozwojem oraz społecznym i…

Pojęcie historia zbawienia (łac. historia salutis ) odnosi się do teologicznej interpretacji dziejów ludzkości jako uporządkowanego…

Ideologia (z gr. idéa – wyobrażenie, lógos – słowo, nauka) to systematyczny zbiór idei, przekonań, wartości i założeń, który służy…

Immanuel Kant (1724–1804) był niemieckim filozofem oświeceniowym, którego prace zrewolucjonizowały rozumienie ludzkiego poznania, etyki…

Islam sunnicki (arab. Ahlu as-Sunna wa-al-Jama'a , dosł. „ludzie tradycji i wspólnoty”) to największy nurt religijny w obrębie islamu…

Jezus Chrystus to centralna postać chrześcijaństwa, uznawana przez wyznawców tej religii za Syna Bożego i Mesjasza. Z perspektywy…

Język potoczny (łac. sermo cotidianus ) to podstawowa, naturalna odmiana języka ogólnonarodowego, służąca do bezpośredniej komunikacji w…

Jurysprudencja (z łac. iuris prudentia – biegłość w prawie) to termin o szerokim spektrum znaczeń, ewoluujący od antycznej mądrości…

Termin kanon wywodzi się z greckiego słowa kanōn , oznaczającego pierwotnie pręt mierniczy, a wtórnie regułę, wzorzec lub normę. W…

Konflikt teologiczny to stan strukturalnej i doktrynalnej rozbieżności między systemami wierzeń, grupami wewnątrz jednej wspólnoty…

W najszerszym ujęciu konstytucja to akt prawny o najwyższej mocy w państwie, który określa podstawy ustroju politycznego, społecznego i…

Koran (arab. al-Qur’ān , dosł. „recytacja”) to święta księga islamu, stanowiąca według muzułmanów zbiór objawień przekazanych prorokowi…

Termin kościół (z łac. ecclesia , od gr. ekklēsía – „zwołanie”, „zgromadzenie”) posiada wielowarstwowe znaczenie, które ewoluowało na…

Kościół katolicki to największa na świecie chrześcijańska wspólnota religijna, licząca ponad 1,3 miliarda wiernych. Z perspektywy…

Kościół rzymskokatolicki to największa liczebnie chrześcijańska wspólnota wyznaniowa, stanowiąca część powszechnego Kościoła katolickiego…

Logika (gr. logikḗ , od lógos – rozum, słowo, myśl) to nauka o sposobach poprawnego myślenia, regułach poprawnego wnioskowania oraz…

Termin łaska (łac. gratia , gr. charis ) w najszerszym ujęciu oznacza niezasłużoną przychylność, dar lub pomoc udzieloną dobrowolnie przez…

Maryja (teol. z hebr. Miriam ) to postać historyczna i religijna, matka Jezusa z Nazaretu, centralna figura w mariologii chrześcijańskiej…

W ujęciu encyklopedycznym metoda to świadomie przyjęty, powtarzalny i systematyczny sposób postępowania dążący do osiągnięcia założonego…

Metoda badawcza (nauk.) to systematyczny, powtarzalny i zaplanowany sposób postępowania, który służy do zdobywania nowej wiedzy…

Metodologia (nauk. z gr. méthodos – badanie, droga dochodzenia do prawdy oraz lógos – nauka) to systematyczna nauka o metodach działalności…

Metodologia nauki to dyscyplina filozoficzna i naukowa zajmująca się badaniem metod stosowanych w procesie poznawczym. Jej zadaniem jest…

Nauczanie Kościoła (teol. magisterium Ecclesiae ) to termin określający oficjalną działalność dydaktyczną hierarchii kościelnej, mającą na…

Nauka to usystematyzowany system wiedzy o rzeczywistości, dążący do obiektywnego opisu i wyjaśnienia zjawisk zachodzących w świecie…

Nauki prawne (łac. doctrina iuris ) to zespół dyscyplin humanistycznych i społecznych, których przedmiotem badania jest prawo rozpatrywane…

Pojęcie norma stanowi jeden z najbardziej fundamentalnych terminów w naukach humanistycznych, społecznych i ścisłych. W najszerszym ujęciu…

W systemie prawnym norma prawna stanowi podstawową jednostkę konstrukcyjną, będącą sformalizowaną regułą postępowania. Jest ona ustanowiona…

Pojęcie nurt filozoficzny odnosi się do spójnego zbioru poglądów, metod badawczych oraz założeń ontologicznych i epistemologicznych, które…

Pojęcie nurt religijny odnosi się do wyodrębnionego wewnątrz większego systemu wyznaniowego kierunku myśli, praktyki lub duchowości, który…

W szerokim ujęciu terminologicznym objawienie (łac. revelatio , gr. apokalypsis ) oznacza proces odsłaniania treści, które pozostają…

Termin orzeczenie jest jednym z najbardziej wieloznacznych pojęć w języku polskim, funkcjonującym na styku gramatyki, prawa, medycyny oraz…

Ostateczne uzasadnienie to termin o charakterze epistemologicznym i logicznym, oznaczający proces wskazywania fundamentu, który nie wymaga…

Pojęcie papież (łac. papa , z gr. pappas – ojciec) odnosi się do biskupa Rzymu, który w strukturach Kościoła katolickiego sprawuje…

Pojęcie paradygmat (gr. paradeigma – wzorzec, przykład) oznacza w najszerszym ujęciu przyjęty sposób widzenia rzeczywistości w danej…

Pozytywizm to wielowymiarowy nurt myślowy, który zdominował kulturę i naukę drugiej połowy XIX wieku, postulując oparcie wiedzy wyłącznie…

Pojęcie prawdy wiary stanowi fundament systemów religijnych, określając zbiór twierdzeń uznawanych przez daną wspólnotę za objawione i…

Prawo to system norm postępowania, które są ustanowione lub uznane przez państwo i zabezpieczone jego przymusem. Stanowi ono fundament…

Prawo konstytucyjne to fundamentalna gałąź prawa, która określa ustrój państwa, strukturę jego organów oraz zakres praw i wolności…

Prawoznawstwo to usystematyzowany zespół nauk zajmujących się prawem jako zjawiskiem społecznym, jego strukturą, funkcjami oraz metodami…

Zrozumienie mechanizmów, które rządzą rozwojem nauki, wymaga wyjścia poza prosty model liniowego postępu. Thomas Kuhn, amerykański fizyk i…

Reformacja protestancka to jeden z najbardziej doniosłych procesów w historii nowożytnej Europy, który trwale zmienił strukturę religijną…

Religia to złożony system wierzeń, praktyk, wartości i instytucji, który określa relację człowieka z sferą sacrum (świętością) lub…

Pojęcie ruch religijny (nauk. socjologia religii) odnosi się do zorganizowanej grupy osób, która dąży do wprowadzenia zmian w systemie…

Pojęcie sąd stanowi jeden z najbardziej wielowarstwowych terminów w języku polskim, pełniąc kluczową rolę w filozofii, prawie, teologii…

Sceptycyzm (filoz.) to postawa intelektualna oraz nurt myślowy podważający możliwość osiągnięcia wiedzy pewnej i ostatecznej. Wywodzi się z…

Pojęcie schizma (z gr. schisma – rozstęp, rozdarcie) oznacza formalny rozdział wewnątrz organizacji religijnej, politycznej lub społecznej…

Pojęcie sekta (łac. secta – kierunek, droga, sposób życia; od sequi – iść za kimś, lub secare – odcinać) to termin o wielowarstwowej…

Pojęcie sobór (z języka staro-cerkiewno-słowiańskiego: sъborъ – zgromadzenie) w najszerszym znaczeniu oznacza zjazd dostojników…

Pojęcie sobór buddyjski (pali: saṅgīti , co dosłownie oznacza „wspólne śpiewanie” lub „recytowanie”) odnosi się do historycznych zgromadzeń…

W szerokim rozumieniu teologicznym i prawnym, sobór lokalny to oficjalne zgromadzenie biskupów oraz innych przedstawicieli Kościoła z…

Sobór powszechny (gr. synodos oikumenike , łac. concilium universale ) to najwyższe zgromadzenie kolegium biskupów Kościoła katolickiego…

Spór doktrynalny to sformalizowany konflikt intelektualny lub prawny dotyczący interpretacji fundamentalnych zasad (doktryn) obowiązujących…

W teologii muzułmańskiej pojęcie stworzoność Koranu (arab. chalq al-Qur'an ) odnosi się do jednego z najbardziej fundamentalnych i…

Termin synod (gr. synodos – wspólna droga, zebranie) określa sformalizowane zgromadzenie przedstawicieli duchowieństwa, a niekiedy i…

System prawny to uporządkowany zbiór norm prawnych obowiązujących w danym państwie, powiązanych ze sobą więzami hierarchicznymi oraz…

Pojęcie system teologiczny odnosi się do uporządkowanej struktury twierdzeń, dogmatów i zasad, które w sposób logiczny i spójny wyjaśniają…

Pojęcie szkoła buddyjska odnosi się do konkretnej tradycji, linii przekazu lub systemu filozoficzno-religijnego powstałego w obrębie…

Pojęcie szkoła filozoficzna (gr. schole – czas wolny, miejsce nauki) oznacza zorganizowaną grupę myślicieli, których łączy wspólnota…

Szkoła teologiczna (łac. schola theologica ) to termin określający zorganizowaną grupę myślicieli, badaczy lub instytucję edukacyjną, która…

Teolog (z gr. theos – Bóg, logos – słowo, nauka) to osoba zajmująca się teologią, czyli systematycznym badaniem natury bóstwa, prawd wiary…

Teologia to systematyczna i metodologiczna refleksja nad treściami wiary, bóstwem oraz relacją między sferą sacrum a człowiekiem i światem…

Teologia chrześcijańska (z gr. theos – Bóg, logos – słowo, nauka) to intelektualna dyscyplina zajmująca się systematycznym badaniem wiary…

Teologia dogmatyczna to systematyczna dziedzina nauki sakralnej, której celem jest uporządkowany wykład prawd wiary (dogmatów) uznawanych…

Teologia islamska (arab. ‘ilm al-kalam ) to dyscyplina intelektualna zajmująca się racjonalnym uzasadnianiem dogmatów wiary muzułmańskiej…

Teologia katolicka to metodologiczna i systematyczna refleksja nad depozytem wiary chrześcijańskiej, prowadzona w oparciu o rozum i…

Teologia muzułmańska (arab. Kalam ) to systematyczna refleksja nad dogmatami wiary islamu, oparta na objawieniu zawartym w Koranie oraz…

Teologia protestancka to zbiór systemów myśli chrześcijańskiej wyrosłych z XVI-wiecznej Reformacji, których wspólnym mianownikiem jest…

Pojęcie teoria stanowi jeden z najważniejszych fundamentów ludzkiego poznania, pełniąc rolę pomostu między surowymi danymi a ich…

W powszechnym rozumieniu termin „teoria” często bywa mylony z domysłem lub niepotwierdzonym przypuszczeniem. W kontekście akademickim…

Teoria poznania , określana również mianem epistemologii lub gnoseologii, stanowi jeden z fundamentalnych działów filozofii, zajmujący się…

Zrozumienie współczesnego dyskursu naukowego, religijnego i kulturowego wymaga precyzyjnego narzędzia interpretacyjnego, jakim jest termin…

Thomas Kuhn (1922–1996) był amerykańskim fizykiem, historykiem i filozofem nauki, którego prace fundamentalnie zmieniły sposób, w jaki…

Tora (hebr. תּוֹרָה – wskazówka, pouczenie, prawo) to centralne pojęcie judaizmu, oznaczające w najwęższym sensie Pięcioksiąg Mojżeszowy…

Tradycja to wielowymiarowe pojęcie oznaczające proces przekazywania z pokolenia na pokolenie określonych wartości, wierzeń, obyczajów oraz…

Tradycja chrześcijańska (łac. traditio – przekazywanie) to wielowymiarowy proces zachowywania, interpretowania i przekazywania depozytu…

Trzynaście zasad wiary Majmonidesa (hebr. Szloma Asar Ikkarim ) to fundamentalny katalog dogmatów judaizmu rabinicznego, sformułowany przez…

Pojęcie twierdzenie doktrynalne odnosi się do sformułowanej tezy, która stanowi integralny element spójnego systemu poglądów, zasad lub…

Urząd Nauczycielski Kościoła (łac. Magisterium Ecclesiae ) to termin teologiczny i prawny określający władzę oraz zadanie autentycznego…

Pojęcie wiary (łac. fides ) stanowi jeden z najbardziej złożonych terminów w historii myśli ludzkiej. W najszerszym ujęciu wiara to stan…

Wiedza naukowa to uporządkowany zbiór uzasadnionych twierdzeń o rzeczywistości, uzyskanych za pomocą rygorystycznych metod badawczych…

Wspólnota religijna to zorganizowana grupa osób, które łączy wspólny system wierzeń, praktyk rytualnych oraz wartości etycznych…

Zasada teologiczna (teol. principium theologicum ) to fundamentalna reguła, norma lub założenie metodologiczne, które stanowi podstawę do…

Pojęcie zasady wiary (łac. regula fidei ) w ujęciu teologicznym oznacza zbiór fundamentalnych twierdzeń, które stanowią normę prawdy dla…

Zbawienie to pojęcie o charakterze fundamentalnym dla wielu systemów religijnych, filozoficznych oraz nurtów myśli społecznej. W…

Zmartwychwstanie to pojęcie oznaczające powrót do życia osoby zmarłej w jej tożsamości osobowej, zazwyczaj w ciele odmienionym lub…