dogmaty społeczne

O dziale

Dogmaty społeczne to twierdzenia o sposobie funkcjonowania zbiorowości, które w debacie publicznej i w polityce społecznej traktuje się jak punkt wyjścia niewymagający uzasadnienia. Nie są ogłaszane przez żaden autorytet w trybie formalnym — utrwalają się w podręcznikach, sprawozdaniach urzędowych i w języku, którym opisujemy rodzinę, szkołę, pracę i awans. Ich siła polega na tym, że pozostają niewidoczne: kwestionuje się wnioski z nich wyprowadzone, rzadziej same założenia.

W tym dziale opisujemy pięć takich twierdzeń: dogmat postępu społecznego, dogmat merytokracji, dogmat rodziny nuklearnej, dogmat sekularyzacji oraz dogmat równości szans. Każde z nich powstało jako hipoteza badawcza lub obserwacja historyczna, a następnie zostało uodpornione na kontrprzykłady — przez rozciągnięcie definicji, przez odczytanie odstępstw jako opóźnienia albo przez przeniesienie odpowiedzialności z twierdzenia na ludzi.

Hasła podają w każdym przypadku to samo: treść twierdzenia, jego rodowód, sposób, w jaki broni się przed danymi, główne linie krytyki oraz wersję ostrożną, którą można utrzymać po odrzuceniu roszczenia do oczywistości. Celem nie jest wykazanie fałszywości tych tez, lecz przywrócenie im statusu zdań sprawdzalnych — wskazanie, jakie obserwacje mogłyby je potwierdzić lub obalić.